Wat is de wat?

2010-11-01T15:14:00.005+03:00

Ik kan mijn laatste blog niet langer uitstellen. Vanavond vlieg ik al vanuit Nairobi naar Amsterdam. Nog een paar uurtjes te gaan. De afgelopen twee week heb ik met Gerrit en Charlotte Kenia onveilig gemaakt. We hebben mijn oude huis en school in Nairobi gezien en zijn zelfs binnen geweest. Raar om weer in je oude woonkamer van 18 jaar geleden te zitten. Daarna zijn we naar Karungu geweest waar Gerrit een verhaal voor het Friesch Dagblad schreef over een weeshuis. Van Karungu hebben we een drie-daagse safari in Masai Mara gedaan, om vervolgens met de nachttrein af te zakken richting de kust. We vonden Mombasa iets te touristisch dus kwamen we uiteindelijk in een klein kustplaatsje terecht Watamu genaamd. Vanochtend weer terug aangekomen met de nachtrein in Nairobi en nu dus de laatste uurtjes wachten op het vliegtuig. Zo dat was de vakantie in een notendop.

Dan nu het antwoord op de vraag: Wat is de wat? Want daar zitten jullie natuurlijk al een jaar op te wachten. Ik zal eerst het officiele antwoord geven en daarna mijn eigen interpretatie.

In het boek Wat is de Wat? van Dave Eggers wordt het levensverhaal van Valentino Achek Deng, een kleine Dinka jongen, beschreven hoe die in de begin van de jaren tachtig moet vluchten voor de tweede Sudanese burgeroorlog. Iets concreter gezegd: hij moet vluchten voor de Muhajadeen, mannen op paarden die hele dorpen in Zuid Soedan afslachten en in brand steken in opdracht van het Noorden. Deng vlucht eerst naar Ethiopie en vervolgens naar Kenia waar hij in een vluchtenlingenkamp (Kakuma) een verblijfsvergunning naar Amerika krijgt. Enfin, ergens in het boek wordt de legende verteld dat God bij de schepping van de aarde de Sudanezen koeien en onderdak aanbied. Vervolgens mogen ze in ruil daarvoor ook de Wat hebben. Maar aangezien de mensen niet weten wat de Wat is, kiezen ze ervoor om de koeien te houden. De geschiedenis laat echter zien dat de koeien en andere rijkdommen van Zuid Soedan (olie, vruchtbare grond) meer ellende en oorlogen teweeg hebben gebracht dan voorspoed. De Sudanees blijft dus zitten met de vraag: wat als we de Wat hadden gekozen?

Persoonlijk denk ik dat het antwoord op de vraag Wat is de Wat? alles zou kunnen zijn. Misschien beter gezegd: de Wat is het ongedefinieerde. Sudanezen eindigen hun zinnen vaak met "the what?". Bijvoorbeeld: "So tomorrow I will bring you the what?", of "They are still waiting for the what?" Zulke gesprekken heb je continu in Zuid Soedan. En vaak wordt er verondersteld dat je het antwoord wel weet. Soms beantwoorden ze zelf hun vraag, maar soms moet je het maar gewoon opmaken uit de context of je voorkennis.

De Wat is dus datgene wat we niet hoeven te noemen omdat je wel begrijpt wat er bedoelt wordt. En daarmee belanden we bij de belangrijkste les van het afgelopen jaar. Zuid Soedan weet misschien wel wat ze bedoelt, waar ze naar verlangt en waar ze naar toe wil, maar het ontbreekt haar aan de woorden of capaciteiten om dat duidelijk te maken of te realiseren.

Eigenlijk is Zuid Soedan ondanks (of misschien dankzij) de oorlog nog een heel erg pure plek. De tijd heeft stil gestaan en in de diepe bush leven mensen nog vrijwel alleen van hun koeien en de regen. Verreweg de meeste Sudanezen zijn nog van zulke cattlekeepers en leven van dag tot dag. Tegelijk komt Soedan ook net uit een 20 jarige burgeroorlog. Of het nu de olie was, de dreiging van de islam, of de onderdrukking door de Arabieren, het Zuiden zal nooit meer het Noorden accepteren als heersers.

Sinds de oorlog voorbij is hunkert Zuid Soedan naar vrede en vooruitgang, om eindelijk een eigen land te hebben. Peace, Unity, Progress en Freedom zijn de kernwoorden van de SPLM/A. Maar het punt is dat ze niet de kennis en de capaciteit hebben om zoiets zelfstandig te realiseren. De Dinka die in de bush heeft gevochten is niet opeens een Minister van Onderwijs. De Kakua uit Yei is niet opeens een State Governor voor de Kuku, de Nyangwara of mijn Mundari.

Er wordt soms in INGO kringen wel eens over construction gesproken inplaats van over reconstruction. Oftewel, na de oorlog beginnnen we niet met de wederopbouw van Zuid Soedan, maar staan we aan het begin van Zuid Soedan. Er is niks om op verder te bouwen. Misschien ben ik daar wel het meest van onder de indruk: het zijn op een plek waar geen structuren zijn, geen systeem is waar je van op aan kan. Een plek waar geen wegen zijn, de politie altijd de blanke de schuld geeft en de onderwijzer iedere dag dronken voor de klas staat en morgen weer vertrokken is omdat hij geen salaris krijgt. Wij als Nederlanders kunnen voor alle drie de voorbeelden bedenken wie de verantwoordelijkheid zou moeten dragen. Maar in een land zonder systeem is niemand verantwoordelijk. En wat gebeurt er dan? Inderdaad, de INGOs worden verantwoordelijk gemaakt.

Ik zou nog wel een tijdje door kunnen ratelen, maar ik denk dat het wel duidelijk is. Als INGO zit je in een enorme spagaat in Zuid Soedan en alles wat je doet lijkt ook wel een negatieve kant te hebben. Ik heb enorme bewondering voor mijn collegas bij ZOA in Zuid Soedan, hoe zij binnen deze complexe wereld toch zoveel gedaan kunnen krijgen zonder gek te worden van alle mitsen en maren. Ik heb nog een hoop te leren.

Dan als afsluiter nog even over volgend jaar. Terwijl ik in januari 2011 een plek op het hoofdkantoor van ZOA in Apeldoorn ga innemen als junior policy officer, stemmen in Soedan de Zuiderlingen over onafhankelijkheid van het Noorden. Het Noorden is al een druk begonnen met het saboteren van het referendum, terwijl Obama laatst nog benadrukte dat een 'free, fair and timely' referendum noodzakelijk is om vrede in de regio te bewaren. Laten we bidden dat het vrede blijft in Sudan, en dat de Sudanezen in vrede verder mag zoeken naar hun eigen Wat.

het individu vs de groep

2010-09-30T12:28:00.013+03:00

Ik kan de resterende dagen in Zuid-Soedan bijna op twee handen tellen. Op 16 okotober vlieg ik naar Nairobi om nog eventjes vakantie te vieren met twee Wageningse vrienden. En op 1 november vlieg ik definitief terug naar Nederland. En dat was het dan, of zoals de Sudanezen zeggen: kalash! Ik zal mijn nostalgische overdenkingen voor een laatste blog bewaren, want eigenlijk zit ik nog niet echt in de afscheid stemming.

Waar ik al een tijdje over na zit te denken is de nadruk die wij in het Westen op het individu leggen. Die nadruk is namelijk helemaal niet zo vanzelfsprekend voor Afrikanen en Aziaten. Voor hen is de groep, en met name relaties, veel belangrijker.

Een tijdje geleden verloor James, een driver van ZOA, zijn vrouw door een slangenbeet. Het was zijn tweede vrouw maar toch. Ik was op de begrafenis en heb nog nooit zo'n trieste bedoeling meegemaakt. Iedereen liep de hele dag door te krijsen en te jammeren. En dat ging zelfs een paar dagen zo door. Ik vond het raar dat mensen zo schaamteloos liepen te schreeuwen terwijl het niet eens hun familie was. Was het wel echt? Julius vertrouwde me toen toe dat dit de manier is waarop 'Afrikanen' met hun verdriet omgaan. Alles mag en moet er zo snel mogelijk uit, want volgende week begint het leven weer. En dat bleek waar te zijn. Twee weken later kwam ik James tegen en hij was zo opgewekt als wat. Het zonnetje in huis, vol met grappen en grollen zoals altijd. Niet iemand die net zijn vrouw had verloren.

Hoe kon hij dat zo snel verwerken? In Nederland is iemand voor het leven getekend als die zijn vrouw verliest. Nu zijn Afrikanen echt wel getraumatiseerd door zulk verlies, maar kunnen ze het misschien niet langduriger uiten door omstandigheden (iedereen maakt het mee, geen tijd). Dus begrijp me niet verkeerd, ik probeer niet te zeggen dat rouwverwerking niet bestaat bij Afrikanen. Maar in Nederland duurt de rouwverwerking veel langer. Hoe kan dat? Waar komt dat verschil in beleving vandaan? En zouden er meer verschillen bestaan in belevingen?

Ik werd op het goede spoor gezet door een recensie van een boek genaamd 'Geography of Thought' van een zekere Richard Nisbett. Zijn idee dat er verschillende denk modellen zijn was mij zeker niet vreemd, maar het gaf me een verklaring voor mijn ervaringen in Zuid Soedan. Vanuit de Griekse traditie hebben wij in het Westen een groot gevoel voor 'personal agency' ontwikkeld. Ook binnen de wetenschap wordt de nadruk gelegd op hoe een individueel object reargeert op prikkels van buitenaf. In de Oosterse filosofie wordt echter de nadruk gelegd op 'collective agency'. Personen en objecten worden nooit als losstaand beschouwd, maar altijd in relatie tot hun omgeving.

Als gevolg hiervan leggen Westerlingen meer nadruk op persoonlijke vrijheid, individualisme en objective waarnemingen. In Oosterse beschavingen wordt echter de samenhang en relatie tussen individuen en objecten benadrukt die onderhevig zijn aan verandering. Leuk detail daarbij is dat Nisbett aangeeft dat Aziaten geen enkel probleem hebben met contradictie. Contradictie is slechts het onderscheid tussen een huidige en een toekomstige situatie.

Nemen we even aan dat de Afrikaanse cultuur meer op de Oosterse lijkt dan op de Westerse, dan vinden we hier een verklaring voor het verschijnsel hoe mensen omgaan met verlies en tegenslag. Het is een onderdeel van het leven dat constant aan verandering onderhevig is. Bovendien is niet van belang voor de groep en voor andere relaties om zo lang bij een enkel individu stil te staan.

Deze verklaring is natuurlijk niet alleen beperkt tot het omgaan met het verlies van een familielid. Afrikanen vieren bijvoorbeeld ook geen verjaardagen aangezien het niet logisch is om zoveel aandacht te besteden aan 1 persoon. Het is hen ook vreemd is om de kroeg rekening te verdelen naar wat iederen gedronken heeft. Degene die het initiatief heeft genomen betaald, wat een toekomstige wederdienst mogelijk maakt. Expres wordt dus een afhankelijkheidsband gecreeerd, iets waarbij wij in Nederland als het gaat om geld huiverig voor zijn.

De stap naar hoe wij als Westerse hulporganizaties opereren is snel gemaakt. Lees de universele mensenrechten er maar eens op na. Ze benadrukken allemaal het individu! Is dat eigenlijk wel zo logisch? We hebben net gezien dat een groot deel van de wereld niet denkt en handelt vanuit de notie van het individu, maar vanuit relaties en hun eigen groep. Natuurlijk vind je ook Afrikanen die individuele rijkdom nastreven, maar vaak pas nadat ze in aanraking zijn gekomen met het Westen. Jonathan Rigg noemt dat mentaal geconstrueerde armoede. Hierbij wordt armoede uitgedrukt in termen van wat iemand 'niet' heeft. Op die manier worden een heleboel mensen inderdaad arm als je het Westen als referentie kader neemt. Zou het niet vruchtbaarder zijn om een ander referentie kader te nemen? Bovendien, kijk naar Amerika met zijn grote verschillen of naar de bejaarden in Nederlandse verpleeghuizen. Dat is de grote schrik van iedere Afrikaan: alleen wegkwijnen zonder je familie, onbegrijpelijk! Het is helaas wel de uitkomst van strikt doorgevoerd individualisme.

De interactie tussen het Westen en Afrika is er nu eenmaal, en die zal alleen maar groter worden in de toekomst. Het heeft dus weinig zin om te verlangen naar een West-vrije wereld. De vraag is eerder hoe het nu verder moet. Niks doen? Of vol overtuiging, met onze verklaring van universele mensenrechten in de hand, aan de bak? Of nog iets anders?

William Easterly maakt in zijn boek 'The White Mans Burden' onderscheid tussen planners en zoekers. Mensen die grootse plannen maken, waarbij de rechten of ontwikkeling van individuen worden benadrukt, zoals mensenrechten organizaties of NGOs die uitgaan van de Millenieum Doelen, zien hun goede bedoelingen vaak mislukken. Terwijl zoekers, die gewoon uitgaan van wat werkt, vaak veel meer succes hebben.

Voorlopige conclusie: zolang we de cultuur en achterliggende denk patronen van Afrikanen en Aziaten niet begrijpen en uit blijven gaan van onze eigen noties van ontwikkeling en armoede zullen we onherroepelijk tegen problemen aanlopen. De kunst is om ontwikkelingsdoelstellingen te formuleren in termen van de mensen zelf. Misschien zullen de doelstellingen dan wel minder herkenbaar worden voor onze achterban. Ze zouden zelfs kunnen strijden met onze eigen overtuigingen. Maar is dat erg?

Waarom zien de Mundari het belang van onderwijs niet? En waarom vragen ze wel iedere blanke om geld (zie mijn eerdere blog)? Is het slechts een kwestie van tijd voordat ze zich ontwikkelen en inzien dat het zo niet moet? Of is dat misschien wel omdat onderwijs het individu teveel benadrukt en daarmee eigen verantwoordelijkheid met daaraan gekoppeld minder solidariteit in de kaart speelt. Bovendien, die blanke kan het geld wel missen, toch?

Dansen met de Mundari's

2010-08-31T17:58:00.004+03:00

Ik ben er eindelijk. Het heeft even geduurd, maar Zuid-Soedan begint langzamerhand onder m'n huid te kruipen. Wat is er nodig om een band met een land op te bouwen? Is dat het eten, het landschap, of zijn dat de mensen? Ik merk dat ik naast het uitvoeren van mijn werk ook graag een connectie wil maken met een plek. Zoiets van: ik ben geland. Maar in Zuid-Soedan ben je altijd te gast. Op bezoek in het veld met een landcruiser en 's avonds veilig achter de muren van de compound. Zoals u hebt kunnen opmaken uit mijn vorige blogs heb ik veel moeite gehad met de rol van ontwikkelingswerker. Maar in Zuid-Soedan zijn er geen wildparken, zijn er geen oude gebouwen en er staat nergens een museum. Elke blanke die je tegenkomt heeft dus dezelfde rol te spelen. En we zijn zogezegd geen touristen.

Maar wat is er dan veranderd? Het gebeurde in allemaal in Tali. Thomas vertelde me dat er op maandag avond geworsteld zou worden. 'Onze' Mundari's uit Tali zouden het opnemen tegen de Dinka's die tijdens dit seizoen hun cattlecamps in de buurt van Tali hebben opgezet. Achterop de pickup reden we van de ZOA compound naar Tali waar een menigte van driehonderd zielen in een kring hun krijgers stonden aan te moedigen. Aan de ene kant van de kring zaten de Mundari's en andere kant de Dinka's. Daarbij zaten de jonge mannen gescheiden van de vrouwen die met een enorm gejoel hun helden aanmoedigden. Om de beurt liep een worstelaar de kring in om met een tegenstander het gevecht aan te gaan. Opvallend was daarbij dat jongens van ongeveer dezelfde grote aan elkaar gekoppeld werden. En als het te lang duurde voordat een van tweeen op de grond lag dan kwam een politieman met kalashnikov tussen beide om het gevecht te stoppen. Waar ik nog meer over verbaasd was dat als iemand won, hij in alle rust terug liep naar zijn helft van de kring, waar hij zonder dat iemand hem aankeek of iets tegen hem zei weer op zijn plek ging zitten. Ondertussen stuiterden de vrouwen uit zijn stam wel door het dolle heen over veld. En de politieman in blauwe uniform moest er steeds aan te pas komen om hen terug naar hun plek te dwingen.

En toen begon het dansen. Na het worstelen vormden zich twee grote circles die om elkaar heen begonnen te draaien. In het midden roffelden een paar trommelaars er rustig op. Iemand vertelde me dat op deze manier de jonge mannen, die zo juist hun kunsten als krijger hadden vertoond, geschikte echtgenotes konden spotten. Elke vrouw die meedanste was in principe beschikbaar. De jonge mannen staken steeds als zij een geschikt meisje zagen hun armen in de lucht in de vorm van de horens van hun grootste stier. Dat moest blijkbaar de dames overtuigen.

Na een tijdje vond ik het wel mooi geweest om aan de zijlijn van Zuid-Soedan te staan. Ik wou meedoen. Dus zo bevond ik me een paar seconden laten in het midden van een paar honderd dansende Mundari's en Dinka's. Het dansen was trouwens niet dansen zoals we dat in Nederland gewend zijn. Hier sprong iedereen simultaan op en neer op dezelfde plek en liep dan een paar passen vooruit. Dan weer een paar keer op en neer en weer een paar stappen verder. Op het ritme van de trommels bewogen de twee circles om elkaar heen. Ik had eerst even moeite om het goede ritme te vinden, maar al snel lukte het me. Ik zag niet langer mensen om me heen op en neer bewegen, zij stonden nu stil, maar het was de wereld om ons heen die op en neer bewoog. En ik bedacht me op dat moment: ik loop synchroon. Ik ben er, eindelijk. Even geen moeilijke discussies meer, even niet meer in de rol van wat dan ook. Gewoon hier zijn.

Sindsdien geniet ik steeds meer met volle teugen van Zuid-Soedan. Dat heeft ook wel te maken met de goede gesprekken met Michael in Tali. En met de komst van een nieuwe Nederlandse trainee Pieter Buikema, met wie het ook erg goed toeven is. Met nog twee maanden te gaan begint het reflectie process langzamerhand op gang te komen. Misschien is het nog wat vroeg om aan het evalueren te slaan, maar dat deed ik toch al. Ik bedoel meer dat ik voor m'n gevoel steeds meer grip op de zaak krijg en vrede heb met m'n omgeving. Dat schept een nieuw soort rust om de afgelopen 10 maanden te bekijken en de nieuwe trainee te vertellen over de ups en downs van het leven als trainee in Zuid-Soedan.

En check ook de nieuwe foto's (click op de diavoorstelling om het picasa album te openen)!

Beste jochie

2010-07-31T16:09:00.013+03:00

Hahaa, toch nog gelukt binnen de maand juli. Ik schrijf een blog op het internet namelijk, maar dat snap je toch niet. Iedere maand een blog sprak ik plechtig bij mijn vertrek en die belofte ben ik tot nu toe nagekomen. Mijn publiek moeten tevreden zijn. Ik desalniettemin niet. Ik ben eerlijk gezegd een beetje boos de laatste dagen. Boos op Zuid-Sudan, of beter gezegd: boos op de Zuid-Sudanezen, boos op jou. Sta mij toe dit nader uit te leggen.

Ik neem graag de benenwagen inplaats van de auto om naar de winkels te gaan in Yei. In Tali en Katigri zijn er vrijwel geen winkels dus daar ken ik dat dilemma niet. Een beetje de remoteness van Sudan aandikken kan nooit geen kwaad, dat schept alleen maar meer bewondering bij mijn publiek zie je. Enfin, dit benen doe ik in het kader van de acculturalisatie, iets wat ik - zoals de lezers uit mijn eerdere blogs hebben kunnen opmaken - hoog in het vaandel heb staan. Ik lijk Batavus Droogstoppel wel uit de Max Havelaar: "ik ben een man van de waarheid, en doe in koffie. We zijn met z'n dertienen, Lauriersgracht 37." Een boek dat ik overgens met veel plezier aan het lezen ben. In ieder geval, niet een keer, niet twee keer, maar iedere keer kom ik jou op mijn vaste tred richting centrum tegen, die pontificaal tegen me zegt: "give me money!"

De meeste kinderen roepen: "kawatja, how are you?" Of: "moning!" Ook al is het half acht 's avonds, uit iedere toekel hoor je een kinderstemmetje: "moning, moning!" Het is misschien vermoeiend om iedere vijf stappen: "moning/ I'm fine/ how are you?" terug te roepen, maar alles voor de acculturalisatie zullen we maar zeggen. Maar toen je gistermiddag weer voor me stond, en ongegeneerd zei: "give me money!" dacht ik, ja wacht eens even. Hoe liggen de rollen hier precies? Ik heb er geen problemen mee om als wandelende portomonnee aangezien te worden. Dat doen we onszelf aan met onze grote Landcruisers en ommuurde compounds. Maar we raken hier een fundamenteler probleem wat nog wel eens interessant zou kunnen worden.

Bij gebrek aan beter vermaak heb ik De Crisiscaravaan gelezen van Linda Polman. Aha, zeggen nu de doorgewinterde ontwikkelingswerkers onder de lezers: wat sneu nou, was die jongen net zo lekker bezig, wordt al zijn idealisme onderuit geschopt door die Polman. Ze stelt in haar boek dat de hulpverlening een industrie is geworden, waarin organizaties met elkaar strijden om een zo groot mogelijk aandeel. En ze gaan door met 'helpen', ook als geld en goederen rechtstreeks in oorlogskassen verdwijnen. Als je in Sudan een auto wil importeren moet je 12 checkpoints langs met ieder een eigen stempeltje en smeergeld. Zonder alle 12 de stempetjes, geen auto. Iedere werknemer heeft een work permit die jaarlijks moet worden vernieuwd. Iedere maand moet ik mijn travel permit voor $50 vernieuwen. Binnenkort komt daar een verzekering en nieuwe registratie bij. Alle NGOs doen dit, want anders vliegen ze eruit en vult een andere NGO hun plek op. In aanloop naar het referendum moeten NGOs al hun assests laten registreren (zodat ze straks precies weten waar wat te halen valt). Een mederwerker van de Europese commissie vertrouwde me toe dat regerings officials alleen maar cursussen buiten Juba willen volgen, omdat ze anders geen per diem van $300 per dag vangen. Iedere official mag drie extra mensen als gevolg meenemen die hetzelfde krijgen.

Ik citeer de kritiek op deze pessimistische visie door Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchteling, in de IS: "De hulpverleners die Polman afschiet, zijn jonge meisjes en jongens die een potentieel geweldig hip, leuk leven in Amsterdam in alle veiligheid opgeven voor zwaar werk in de middle of nowhere - waar 's nachts de slangen en hagedissen door de slaapkamer kruipen, terwijl ze ook nog eens het risico lopen op een gewapende overval." Tja, moet ik me nu aangsproken voelen door Polman of Ceelen? Maar we laten ons natuurlijk niet zomaar in een hoek zetten. Niet door Polman, niet door Ceelen, en niet door jou.

Het kwartje viel al eerder in Tali toen bleek dat de Education Department geen flauw benul had van aantallen studenten of het niveau van de docenten, maar ze hadden wel een nieuwe brommer nodig hadden. En brandstof, en een secretaresse, en dus een extra kantoor en een nieuw bureau. En regenjassen. Ik vroeg me toen en ook nu weer af: wie is hier verantwoordelijk voor de situatie in Sudan? Ben ik dat? Is ZOA dat? Ben ik verantwoordelijk voor het feit dat jij geen schoentjes aan hebt?

Zie je die bananenboom daar jochie. Die groeit daar. Ze groeien niet in Nederland, waar ik vandaan kom. Dat komt omdat de omstandigheden daar niet gunstig zijn voor bananenbomen. Wij hebben echter wel dennenbomen, die zie ik hier nergens staan.

Als Westen voelen we ons schuldig over onze welvaartsmaatschappij terwijl er in Afrika mensen sterven van de honger. En door politieke spelletjes, economische machtsrelaties en een koloniaal verleden blijven we ons verantwoordelijk voelen. En daar spring jij handig op in met je vraag, of beter gezegd je bevel: "give me money!" Laat een ding in mijn volgende blog duidelijk worden: zonder de wil, de energie en de inzet van de Afrikanen, van de Zuid-Sudanese regering, van jou zelf, ontwikkelt dit continent, dit land, ontwikkel jij niet. Te vaak wordt de schuld bij het Westen neergelegd. Door Bono, Jeffrey Sachs en Tineke Ceelen die vinden dat we meer moeten doen. Door Dambisa Moyo en Linda Polman die vinden dat we minder moeten doen. Maar in beiden gevallen ben ik verantwoordelijk voor het slagen of mislukken van Afrika!? Voor die spagaat pas ik, dankuwel.

Dus ga nu maar weer lief spelen met je vriendjes en zorg dat je je school afmaakt. Wordt ouder, wijzer en werk voor je land en je continent, dan zal ik ook mijn best doen. Ik loop al naar het centrum zoals je ziet, en ga express niet met de auto om niet de verkeerde indruk te wekken. Ik heb mijn hippe gezellige leuke leven in Amsterdam opgezegd om hier tussen de slangen en de hagedissen te slapen. Ik vermaak mezelf 's avonds met boeken van Multatuli en Linda Polman bij gebrek aan beter. Maar als je 'money' wilt ga je er maar eerlijk voor werken. Je krijgt geen cent.

Terug in Sudan

2010-06-29T16:55:00.003+03:00

Na een welverdiende break in het zomerse Holland ben ik weer terug op Afrikaanse bodem. En ik moet toegeven: er is niet zoveel veranderd. Dat viel misschien ook niet te verwachten, maar je weet maar nooit. Na eerst een paar dagen in Kampala te hebben gezeten bij mijn Ugandese vriend Sam, vloog ik op een dinsdag naar Arua, om vervolgens samen met Sieb en Nelie met de auto verder te rijden naar Sudan. Bij de grens werden we opgewacht door de bekende politiemannen in hun te grote blauwe uniformen: ita der roah when? Jij wil gaan waarheen? Fi Yei!

In Yei was het een gelukkig weerzien van een hoop bekende gezichten. In tegenstelling tot de eerste keer dat ik Sudan aankwam, wist ik wat me te wachten stond: het teamhouse stond er nog, Sieb was gelijk weer veels te druk, en de witte maiskoek stond weer op tafel. Toevallig was er net een team van het ZOA hoofdkantoor in Apeldoorn in Sudan, en het was grappig om van hun soortgelijke ervaringen te horen. De hartelijkheid van de ZOA staff, het vele reizen, maar ook de grote afhankelijkheid onder de mensen in Sudan van westerse ontwikkelingshulp. En niet alleen dat mensen afhankelijk zijn van hulp in hun bestaan, maar ook dat ze van alles en nog wat aan je vragen, ja zelfs eisen van ZOA. Alsof ze recht hebben op een nieuwe brommer of recht hebben op een kantoortje. Ze nemen de rights-based approach ietwat te serieus lijkt mij...

Na een paar dagen in Katigri te hebben gezeten ben ik eergisteren weer aangekomen in Tali, en alhoewel ik er 3 maanden niet ben geweest, voelt Tali nog steeds wel als mijn basis in Sudan. Dat komt waarschijnlijk omdat ik hier als eerste aankwam met het idee dat ik er 6 maanden zou blijven. Zo is het niet helemaal gegaan, maar toch. Het viel me wel op dat de wegen naar Tali enorm zijn verbeterd in de tussentijd, en de reis duurde nu nog maar 6 ipv de gebruikelijke 7 uren! Ik bedacht in me auto dat met de toenemende bereikbaarheid ook een stukje charme verloren gaat van Tali. Alhoewel, onderweg kwamen we weer een cattle camp tegen van de Mundari: de weg werdt versperd door wel 1000 koeien. Een paar kilometer verderop zagen we het camp zelf wat bestond uit nog meer koeien, een tiental naakte mensen met wit geschilderde gezichten en allerlei rare voorwerpen aan houten staketsels. Tijd dus om mijn nieuwe fotocamera uit te proberen.

De komende tijd mag ik Michael hier in Tali een tijdje vervangen. Er moeten een paar rapporten worden ingeleverd aan donoren en binnenkort starten we met een nieuw gezondheidsproject rondom Tali. Genoeg te doen dus. Maar ik ben er weer.

Inkopen doen in Nederland

2010-05-31T16:28:00.004+03:00

Het is bijna zover. Mijn koffer is niet gepakt en staat nog in Katigri, maar mijn backpack staat welwillend klaar in de hoek van mijn toekel. Het is wat overbodig om alle spullen heen en weer te sjouwen terwijl ik over twee weken alweer terug ben in Sudan. Voor degenen die het nog niet hebben gehoord, wat haast onmogelijk is: ik vlieg morgen naar Nederland voor de bruiloft van mijn broer en zijn vriendin. Dat in de eerste plaats, en op de respectivelijk 2e en 3e plaats enkele plichtplegingen betreffende het bezoeken van familie en vrienden.

Nederland is natuurlijk het land van de onbegrensde mogelijkheden in de belevingswereld van veel Afrikanen. Een beetje zoals de Verenigde Staten dat waren voor Nederlanders in de jaren '50. Die mogelijkheden betreffen met name de acquisitie van goedkope electronica, andere prullaria en jawel, een bruid. Nadat ik al enkele verzoeken had gekregen tot het kopen van een PlayStation2, een digitale camera en goede wandelschoenen kreeg ik vandaag de opdracht van een meneer om een vrouw voor hem te vinden in Nederland.

Ik, goed geacclimatiseerd en cultureel hypersensitief, deed natuurlijk alsof het de gewoonste zaak van de wereld was. Mijn eerste vraag was dan ook hoeveel koeien hij voor de dame in kwestie over had, maar hij moest eerst weten wat een gemiddelde vrouw in Nederland kost. Even snel rekenend kwam ik toch al gauw uit op zo'n 5-10 koeien voor een simpel exemplaar, maar wou hij de creme de la creme wat de Nederlandse markt te bieden heeft, een hoogopgeleid, goed uitzient princesje van de Hollandse grachtengordel, dan werdt het al snel zo'n 50 a 60 viervoeters. Na te zijn bekomen van zijn lachstuip moest hij genoegen nemen met een eenvoudig Hollands meisje, maar hij moest wel even weten of hij daarmee iets vergelijkbaars kreeg met wat hij al kende van de internationale gemeenschap hier in Soedan. Daar had ik niet zo snel een antwoord op, maar we spraken af dat ik eerst op onderzoek zou uitgaan en hem verslag uit zou brengen bij terugkomst over twee weken. Dus vaders, heeft u nog een dochter in de aanbieding, ik heb een koper voor 5 tot 10 koeien!

Enfin, ik sta aan de vooravond van een lange reis. Morgen eerst naar Entebbe, en dan via Cairo naar Schiphol. Als het goed is ben ik op woensdag om 3 uur in Amsterdam. Ik heb via de mail al het een en ander afgesproken met familie en vrienden, dus veel rust zal ik niet hebben de komende tijd. Maar dat is het vast meer dan waard. Want ookal klinkt Afrika als avontuurlijk en uitdagend, ik blijf natuurlijk een Hollandse kaaskop die regelmatig jullie mist. Dus tot zo!

Jarige Job

2010-05-08T19:31:00.004+03:00

Het is alweer meer dan een maand geleden dat ik iets heb geschreven. We zijn, hoe Nederlands, druk. Druk met voorstellen schrijven, druk met rapporteren en druk met schuilen voor de regen. De afgelopen dagen heeft Helios plaatsgemaakt voor Zeus die met donder en bliksem duidelijk maakt wie het eigenlijk voor het zeggen heeft. En groot gelijk heeft ie, we waren wel toe aan wat verkoeling.

Twee woensdagen geleden ben ik maar weer eens verjaard. En in tegenstelling tot de feestelijke vrolijkheden die het bevrijdingscommittee jaarlijks voor mij organiseerd in Nederland moest ik dit jaar genoegen nemen met een biertje aan de Rijn... euh Nijl! We waren al vroeg op pad voor een meeting met de Nederlandse Ambassade, maar ze hadden in verband met 5 mei vrij... Hoe pijnlijk kun je in donker Afrika geattendeerd worden op je vaderlandse wortels.

Een paar dagen later was Harald jarig in Nederland en het is ons gelukt om via Skype met videoverbinding felicitaties en overige beleefdheden uit te wisselen. Het was eigenlijk ontzettend leuk. Zijn huis stroomde vol met andere gemeenschappelijke vrienden, dus ik voelde me (met gepaste afstand) een verjaardagsgast in een woonkamer in Nederland. In de gedaante van een laptop op een stoel deed ik enthousiast mee met de discussies en debatten over kunst en politiek die ongeveer 6000 km verderop plaatsvonden. Afstand is relatief zullen we maar zeggen. Je bevindt je waar je hart is.

We zijn dus de afgelopen weken bezig geweest met een voorstel en die is gisteren de deur uit gegaan. Dat was nogal een bevalling, want we moesten met samenwerken met 3 andere INGOs. ZOA maakt deel uit van een Nederlands consortium die aanspraak wil maken op financiering van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor 6 Afrikaanse landen, waaronder dus Zuid Soedan. Wij werkten dus aan het deel voor Zuid Soedan samen met 3 andere INGOs, terwijl tegelijkertijd de andere landen ook hun deel werkten. In Nederland wordt dan alles samengevoegd en over een maand wordt het volledige voorstel overhandigd aan de autoriteiten in Den Haag. Maar het is gelukt! Tot zover...

Over een goede twee weken vlieg ik trouwens, zoals de meesten van jullie onderhands wel weten, naar Nederland voor de bruiloft van mijn oudere broer en diens aanstaande ega. Daar heb ik behoorlijk veel zin in moet ik eerlijk bekennen. De hollandse weiden, de windmolens, de polders, de Marokaanse straat schoffies: het zijn fata morganas in de Sudanese bush.

Pasen en dergelijke

2010-04-05T18:53:00.009+03:00

This is Romeo Hotel for Alpha Tango, over.
-Romeo Hotel, reading you. Location Location, over?
Lainya, over.
-The meeting is ...ssshhhhhh... return to ...kkkkrrrrt..., over.
Uhm, that's a bad copy, over.
-Ja, the meeting in Juba is cancelled, come back to Kilo base, over.
The meeting is cancelled, over?
-Roger.
Ok, mobile 28, standing by...

Okidokie, daar gaat mijn plan weer naar de Filistijnen, of de Arabieren zoals u wilt. Be flexible, zei Sam zoals u zich misschien kan herinneren. En het went. Geduldig stap ik weer in de Toyota pick-up en we kunnen weer terug naar Katigri: Kilo base. Romeo Hotel staat natuurlijk voor Rudolf Helm. Niet Rudolf van der Helm want dat zou Romeo Victor Delta Hotel zijn, niet echt praktisch.

Terug in Katigri zit Chris, onze nieuwe administrator te kijken naar AfricaMagic+. Een van de zenders die Nigeriaanse soaps uitzendt. Ik zou liever een week in een dwangbuis naar GTST kijken, dan 5 minutjes naar een Nigeriaanse soap. Ik vraag hem laconiek of hij zijn hersenen weer aan het beschadigen is, en prompt zapt hij naar Discovery channel: Sharkweek! Alweer!?

Ondertussen staat Julius onze programme manager druk te bellen met de satellite telefoon. Als ik voor iemand respect heb gekregen in Soedan, dan is hij het wel. Hij runt 3 programma's, is overal tegelijk, begeleid mij en heeft altijd tijd voor een goed gesprek, werkt tot 2:00 's nachts en vertrekt dan weer naar Yei voor een vergadering, dan weer naar Tali voor een veld bezoek. Laatst vroeg hij mij om een conceptje op te zetten voor een proposal voor Woman Empowerment for Food Security. Wanneer moest het af zijn dan? Morgen. Morgen? Ja, morgen. Toen hij de Cartiaanse twijfel op mijn gezicht zag, zei hij bemoedigend: you just prepare something, then I'll finish it tonight, it's chicken-feet! Ik begrijp nog steeds niet precies in welke vorm of context chicken-feet makkelijk zijn, maar de boodschap was duidelijk.

Esther, onze compound manager scharrelt vertrouwd rond de keuken-toekel: Yes, Rudol, you are back? I think you went to Juba. Ik glimlach terug en antwoord: But then I would miss the macaroni tonight? Haar omvang weerhoudt haar er bijna van een plastic zakje van de grond te rapen: Ahh, no macroni tonight, only rice and dik dik. Weer overeind met het zweet op de neus vervolgt ze: You know dik dik? You have them in Netherland? Euhm, nope.

Tijd om de computer maar eens aan te zwengelen. Handig steek ik de dop van mn bik-pen in het bovenste gaatje van het stopcontact. Tegelijk steek ik de stekker in de onderste twee gaatjes. Wat nu, geen schok? Niet eens een bzzzzt? Al snel ben ik achter het probleem, geen stroom. Chaplin komt op dat moment binnengestormd: Yes, big man. You are not going to Juba today? Ik verberg m'n frustratie: No, the meeting was cancelled. Chaplin, onze onverbetelijke optimist antwoordt: Well you are welcome back! Ik begin maar over mijn nieuwe obstakel voor deze dag: Do you know why there is no power? Maar Chaplin rent alweer naar buiten om zijn onzichtbare missie een vervolg te geven: The generator is not working and the solar invertor is broken. Stiekem denk ik hem achterna: And what are we going to do about it? Maar tegelijk bereken ik koeltjes de consequenties: vanacht dus met de zaklamp eten, douchen en naar bed. Mafi moeskela, oftewel: no problem. De rest van de dag maar aan de Sharkweek.

Als de volgende dag de generator uit Tali is aangesloten en de stroom het weer doet, aanschouw ik een ware exodus. Iedereen verlaat Kilo base op weg naar familie in Uganda of andere delen van Soedan om Pasen te gaan vieren. Chris en ik blijven achter om de wacht te houden. Bovendien kan ik moeilijk even naar Nederland voor de Paasdagen, en volgende week heb ik toch een weekje vakantie in Uganda, als iedereen weer aan het werk is. Een hotel met zwembad is mij beloofd. Met warme douches en pizza's. Bestaat zoiets echt op dezelfde planeet waar Sudan ook bestaat? Het lijkt wel alsof zwembaden en haaien alleen nog maar op de televisie bestaan. Ookal bezit ik nog de herinneringen aan zulke zaken, Chris heeft het alleen maar van horen zeggen. Ik neem mezelf voor volgende week persoonlijk het bewijs op de gevoelige plaat vast te leggen. Althans, van het zwembad dan.

Op en neer

2010-03-18T09:25:00.004+03:00

Zo, tijd om weer eens wat van me te laten horen. Het is nu 4,5 maand geleden dat ik Nederland achter me liet, en inderdaad begint het leven hier aardig te wennen. Nederland lijkt steeds verder weg, en Soedan lijkt steeds dichterbij. De afgelopen tijd heb ik behoorlijk wat heen en weer gereisd door het land, althans alleen in Central Equatoria, en heb weinig tijd gehad om een uitgebreid te gaan zitten voor een degelijke weblog.

ZOA heeft meerdere bases in Central Equatoria, het hoofdkantoor in Yei, een liaison office in de hoofdstad Juba en drie veldkantoren in Limbe, Katigri en natuurlijk Tali. Het orginele plan was dat ik een half jaar in Tali gestationeerd zou zijn, maar daar is tot nu toe nog weinig van terecht gekomen. Laatst heb ik in 1 week alle bases aangedaan, een nationaal record. Zo zat ik eerst in Tali, toen naar Juba voor een vergadering met Save the Children, CARE en Healthnet TPO, een dag later door naar Yei voor een management meeting, om vervolgens na het weekend via Limbe naar Katigri door te reizen. Ik weet dat het niks is voor mensen in Nederland die elke dag van Wageningen naar Den Haag rijden, maar Tali - Juba is zo gezegd niet de A12.

In Tali had ik het weer erg naar mijn zin. Ik heb daar twee weekjes gezeten voor een beneficiaries assessment. Gewoon met een paar mensen onder een boom praten over hoe het nou eigenlijk gaat. Voor mij is dat het leukste werk. Dan hoor je pas wat er allemaal terecht komt van alle plannen die op papier zo mooi en zo logisch lijken. Het voordeel van veel reizen is ook dat je alle ZOA collega's leert kennen. Als je dan een ander compound opscheurt met de Landcruiser loopt iedereen uit om je te begroeten. Het gesprek gaat dan als volgt:

Collega: Oh big man, how are you?
Ik: I'm fine, how are you?
Collega: I'm ok, so how is Tali?
Ik: Tali is hot, so how is Juba?
Collega: Juba is ok, so how is Michael?
Ik: Michael is ok.
Collega: Ja... so you're welcome!

Kalash! Oftwel: einde gesprek. Dit ritueel gaat gepaard met een ellenlang handenschudden en veel gelach. En wat nog belangrijker is, dit ritueel is gewenst iedere keer als je elkaar tegenkomt. Ook na de lunch, het toilet of een nachtje slapen. Mijn Juba Arabic, de meest gesproken taal in Zuid Soedan, gaat trouwen mondjes maat vooruit. Ik probeer het vooral uit op de guards en chauffeurs, maar het blijft toch nog een beetje steenkolen Arabic.

Dan de vrije tijd. Zoals ik zal eerder heb aangegeven hebben we hier satellite tv, met meer dan 200 kanalen. Films, Afrikaanse soaps, Al Jazeera en natuurlijk Super Sport. Deze laatste Zuid-Afrikaanse tv zender heeft maar liefst 7 of 8 kanalen, dus er is altijd wel iets leuks te zien. Afrikanen zijn gek op de British Premierleague, dus ik ken nu alle voetballers van Chelsea, Liverpool en Arsenal, maar ook Hull City, Blackburn Rovers en Westham United! Internet is er zolang er stroom is, maar meestal brengen we de avonden gezamelijk door om te kletsen over het werk, werkgerelateerde onderwerpen, onderwerpen die te maken hebben met werk, of het nieuws uit Uganda. Aangezien de meeste senior collegas uit Uganda komen ben ik verplicht om elke avond om 21:00 uur NTV tonight te kijken. Soms ben ik blij dat ik Soedan zit als ik NTV moet geloven... Maar het geeft in ieder geval aanleiding tot leuke gesprekken.

Goed, niet een hele speciale blog dit keer, dat bewaren we voor de volgende keer...

Een maandje Yei

2010-02-11T16:18:00.008+03:00

Ik vind het hier heel leuk, maar ik heb geen idee wat ik hier doe. Dat waren mijn gedachten eergisteravond nadat ik, 2 consultants uit Oeganda naar Yei had begeleid per mobiel, de politie had overtuigd om hen de grens over te laten door de telefoon, twee auto's uit Tali en Kawori met de radio naar het Crop Training Center had begeleid, een dame naar een clinic had gebracht met kuch-probleempjes, vast had komen te zitten met de auto in Yei omdat de benzine op was, twee jerrycans met diesel had gekocht bij Petrolcity, de linker achterband had opgepompt, 4 spades en 96 bolletjes wol had gekocht op de markt, om 's avonds te ontdekken dat het eten was opgegeten door de uitgeputte Mundari in het training center, en ik de uitgehongerde consultants mee moest nemen naar een chique restaurant waar alleen nog maar patat met ei voorhanden was.

Om voorgaande even te verklaren, deze week is er een community development training voor Sudanezen die vallen onder het programma waar ik aan mee werk. Deze mensen komen uit de bush en sommigen zijn nog nooit in 'de grote stad' geweest. Het zijn cattle-keepers, die soms wel 500 koeien hebben. Dat moet ook wel omdat een bruid al gauw 80 koeien kost. Ik hoorde dat als de prijs wordt bepaald, de bruid in het midden moet staan en de koeien erom heen moeten lopen. Als je onder de koeien door de benen van de bruid nog kan zien, dan moeten er nog wat koeien bij.

Als jullie je ooit nog eens afvragen hoe ik het hier volhoud: dit soort verhalen, die doen et em. Dan denk ik: goed zo! Niks geen gender equality, we willen gewoon de benen van die bruid niet meer kunnen zien. Hoe moeilijk is dat nou?

Wat wel grappig is om te vermelden, er betaat in Juba Arabic, de meest gesproken taal in Zuid-Soedan, geen vertaling voor het engelse woord community. Dan vraag ik me gelijk af: wat is inderdaad een community? Is dat de familie, het dorp, de tribe? Het is erg interessant om te zien hoe ons NGO jargon over poverty, development, lack of resources etc. klakkeloos wordt herlaad, zelfs door degenen die geen woord engels spreken. Een Dinka chief met meer dan 1000 koeien vroeg eens aan een ZOA mederwerker: why do my children need education? To get employed and earn money? I can buy what ever they want.

Terug naar de training. Aan het begin werden de verwachtingen geinventariseerd van onze cattle-keepers:
- knowlegde of what is happening
- to complete training
- to know what is good and bad
- to get best results

Amen. Daarna werden een paar regels ingesteld om alles zo ordentelijk te laten verlopen. De groep mocht meedenken en leverde ook een contributie:
- No smoking in class
- No alcohol
- No fighting
- No spitting on the floor
- Correct use of toilets

Driewerf amen. Het is inderdaad al een tijdje dat ik iets van me heb laten horen. Sinds mijn vorige blog zit in Yei, officieel om uit te zieken. Wat is er zoal gebeurd? We hebben twee medewerkers van ZOA uit Nederland over de vloer gehad, wat erg gezellig was. Het was een overdracht van de ene support medewerker naar de ander. De afgelopen weken is onze finance department ook heel erg druk geweest met de afsluiting van 2009.

Even tussen neus en lippen door, op de achtergrond hoor ik geweerschoten. Awad denkt dat er een nieuw wapen wordt getest...

Enfin, waar was ik, er is nog een country management meeting geweest, we hebben een ontzettend groot project bij de Europese Commissie binnengehaald over food security, en de hond heeft negen puppies gekregen, waarvan er al eentje dood is omdat de guard een waterpomptang op haar hoofdje heeft laten vallen.

Ik merk dat ik een beetje laconiek aan worden ben. Een Nederlandse dame vertelde me laatst op een feestje dat als je de grens naar Oeganda overgaat er iets verandert in de atmosfeer, alsof de spanning opeens weg is. Maar het rare is, dat gevoel went ook. Hoe langer ik hier zit, hoe meer ik begaan raak met het lot van Zuid-Soedan. De mensen zijn zo vriendelijk en humoristich, en tegelijk zo onvoorspelbaar en egoistisch. Er is zoveel te doen, maar de vraag is hoe.

Ik zou graag willen prediken dat ons Westers denkmodel (individualistisch, logisch, directe communicatie, waarheid, democratisch, gelijkheid) niet past binnen de context van Zuid-Soedan (collectivistisch, relaties, impliciet, harmonie, autocratisch, hierarisch). En zolang ontwikkelingshulp blijft opereren vanuit het eerste model blijf ik skeptisch. Iedereen zal dit waarschijnlijk beamen, maar toon mij de eerste impliciete Aids campagne, de eerste community training waarbij de traditionele rol van de vrouw bevestigd wordt, de eerste waterpomp die gedrillt is in de tuin van een dorpsoudste, niet omdat daar water in de grond zit, maar omdat hij de baas is.

Twee weekjes Juba

2010-01-23T11:02:00.011+03:00

Ik heb nog nooit zolang over een blog gedaan. Dit is de 4e keer dat ik ervoor ga zitten, maar nu ga ik hem echt posten, beloofd. Iets wat ook meespeelt, ik ben weer geveld door een tweede tyfus aanval. De hygiene is zo verschrikkelijk slecht in dit land, dat alleen al naar een kip kijken gelijk salmonella opleverd. Sterker nog, aan een kip denken is al genoeg om je systeem uit het lood te slaan. Sudan is niet alleen ongenadig voor haar oorspronkelijke inwoners.

De afgelopen twee weken was ik dus in Juba. Juba is de hoofdstad van Zuid-Soedan en de enige plaats waar je over asfalt wegen kan rijden. Je kunt je het gevoel van asfalt haast niet meer voorstellen na een paar weken in de bush. De eerste paar meters dacht ik: dit ga ik de rest van mijn leven doen, over asfalt cruisen. Na de tweede paar meters bedacht ik me: waar gaat de weg naar toe? Dat is de vraag die ertoe doet.

Daarnaast is Juba de een-na duurste stad in de wereld om te leven, na Tokyo. Gemiddelde huurprijzen voor een normaal huis kunnen varieren tussen de 2000 en de 5000 dollar. Eindelijk heb ik ook kennis gemaakt met het beroemde Queen of Sheba, een Ethopisch restaurant, en een van de weinige plaatsen in dit land waar je naar Westerse standaarden fatsoenlijk kan eten. Helaas koos ik natuurlijk weer het meest inheemse gerecht: Dorho Wet, een of andere zure pannekoek met kip, ei en yogurtsaus: haute cuisine!

Ik logeer hier bij Wim en Cathy. Cathy runt een questhouse (waar ik logeer) op hun eigen compound en heeft een eigen NGO voor getraumatiseerde kinderen. Deze kinderen, meisjes tussen de 7 en 14 jaar, hebben soms hun ouders verloren, zijn sowieso sexueel misbruikt, gaan niet naar school, hebben geen plek om heen te gaan, etc. Het is niet voor te stellen als je ziet spelen en zingen, maar aan de blik in hun ogen kun je zien dat het daar tussen de oren flink mis zit.

Vorige week ben ik vooral op pad geweest om basis scholen, kliniekjes etc. te bezoeken. Vooral de volwassen onderwijs projecten vond ik erg leuk om te zien. Deze mensen hebben door de oorlog nooit leren lezen en schrijven, en willen dat nu alsnog kunnen. Ik bevraag hun dan (met tolk) waarom ze willen leren lezen en schrijven, en waarom niet het hele dorp op deze lessen afkomt. Lekker direct, he? Sommige willen alsnog naar de universiteit, anderen willen priester (oh no pastor, hihi) worden, en een andere mevrouw vertrouwde me toe dat ze haar kinderen wil kunnen helpen met huiswerk maken. Redenen voor het wegblijven hebben vaak te maken met verantwoordelijkheden elders: werk en/of kinderen.

Daarnaast kwam onze CEO uit Apeldoorn ook langs in Juba. Ik vond het erg leuk om aan een 'buitenstaander' te laten zien hoe het hier aan toegaat. Op dat moment voelde ik me meer een soort gids, die iemand introduceerde in de wereld van Zuid-Soedan. Hij heeft alleen zelf 5 jaar in Juba gewoond, dus ik viel een beetje door de mand als gids. Deze week is er nog een drie daagse conferentie van het Ministerie van Onderwijs. Vandaag was de eerste dag, en zo ontmoet je weer een hoop nieuwe mensen. Ik moet nog wat voorzichtig aan doen met mn arme maag, maar hopelijk kan ik er binnenkort weer vol tegenaan.

Back to the Basics

2010-01-07T09:37:00.006+03:00

Zo, ik ben weer terug in Sudan. Na drie week Kampala was het wel weer welletjes. Ik wil weer scheuren door de steppe, ik wil weer geiten slachten en chapati's afkloppen. Het contrast tussen Uganda en Sudan is schrikbarend. In Kampala zijn de meeste wegen geasfalteerd, heb je shoppingmalls, fast-food ketens en warempel, een museum. Michael was er tien jaar geleden al eens geweest, en er was volgens hem niet zo veel veranderd, behalve een expositie over global warming! Met Michael kan ik het nog steeds goed vinden, we zijn goed aan elkaar gewaagd, maar soms verbaasd hij vriend en vijand met zijn opmerkingen: "Rudolf my friend, please remember in your prayers a Toyota RAV4 for me." Volgende: "Let me put on these shoes of Jesus, these Jesus shoes, halleluja ... do you think I am the one who coined this name for them?" Laatste: "Satellite television functions as a wife and children to me, I am going to give them some attention."

Laatst heb ik Dead Aid gelezen van Dambisa Moyo. Lekkere titel, opbeurende boodschap. Zit je net twee maand in Sudan, aan het begin van een glansrijke carriere, wordt je met koude en harde cijfers wijsgemaakt dat je maar beter het eerste enkeltje terug naar AMS kan pakken. Maar zo erg is het gelukkig niet. Moyo maakt onderscheid tussen noodhulp, liefdadigheids (charity) hulp en multilaterale hulp. Ze gaat vooral tekeer tegen deze laatste vorm van ontwikkelingshulp. Deze vorm van hulp bestaat uit grote bedragen euros en dollars die direct van bijvoorbeeld de Wereldbank en het IMF naar Afrikaanse regeringen stromen. Het idee is dat overheden daarmee aan de slag gaan en armoede en corruptie bestrijden, democratie introduceren etc. Maar wat blijkt? Na zestig jaar en $2,000,000,000,000 in multilaterale hulp, blijken de ontvangers van hulp meestal slechter af te zijn in termen van economische groei, GDP en corruptie bestrijding, dan landen die weinig tot geen multilaterale hulp hebben ontvangen. Pourqoi? Hulp creeert afhankelijkheid en luiheid. Waarom zou een overheid die ondanks talloze gevallen van corruptie nog steeds gratis geld ontvangt, investeren in infrastructuur en gezondheidszorg? Waarom zou een regering die verzekerd is van een vast inkomen, moeite doen om belastingen te gaan heffen? En als het geen belastingen hoeft te heffen, wat voor verantwoording is ze dan verschuldigt aan haar onderdanen? Een land is misschien wel beter af met een rechtvaardige dictator, dan met een niet-functionerende democratie. Moyo stelt voor om alle multilaterale hulp gelijdelijk af te bouwen tot nul. Of dit werkelijk de oplossing is, blijft natuurlijk een hypothese totdat hij in het echt getest wordt. Maar het zet de lezer zeker aan het denken.

Gelukkig blijven noodhulp en charity aid, het werk van INGOs, buitenschot en kan ik blijven dromen van mijn carriere. Ookal hoorde ik laatst van een collega dat wij als ZOA Sudan niet kunnen veranderen en dat onze moedige pogingen tot vooruitgang weinig effect hebben als de bevolking zelf niet gelooft in die toekomst. Maar we kunnen wel het goede voorbeeld geven. Laten zien dat wij wel in de toekomst van Sudan geloven, en niet zomaar het bijltje erbij neer gooien. Hoop doet leven! De vraag is of ik ermee kan leren leven...

To be continued

Kerst in Kampala

2009-12-23T17:49:00.000+03:00

Het is alweer een tijdje geleden dat ik iets heb gepubliceerd op mijn blog. Dat komt voornamelijk omdat ik anderhalve week geleden heb aan een tropische ziekte, de buiktyfus, en omdat ik afgereisd ben naar Kamapala, de hoofdstad van Uganda, waar in tegenstelling tot Tali, het internet schaars is en de mensheid in overvloed.

Dat tyfus verhaal was niet zo leuk. Het begon in Tali met koorts en buikpijn. Daar naar een kliniekje geweest om mijn bloed te laten testen op malaria. Geen malaria, maar wel een laag hemoglobine (?) gehalte. Ik kreeg allemaal pillen me in een papieren zakje, zonder etiket of gebruikaanwijzing. Toen naar Yei gereden met een zere buik en weer bloed onderzoek laten doen in een iets professionelere kliniek. Typiod, oftewel buiktyfus, dat moest het zeker zijn, dus weer nieuwe medicijnen gekregen, dit keer in plastic zakjes. Maar ik bleef maar last houden van mn buik. We hebben toen mijn vlucht naar Kampala met twee dagen vervroegd, en daar ben ik gelijk naar een international medical clinic geweest. Het viel me nog tegen qua standaard, maar deze dokters kwamen na een derde keer bloed prikken ook op buiktyfus uit. Weer andere pillen mee gekregen, in officiele verpakking, jawel, en na 4 dagen thuis bij Michael op de bank hangen trok de buikpijn eindelijk wat weg.

En nu voel ik me weer kiplekker. De afgelopen dagen dus fanatiek Kampala verkend. Achterop een bodaboda, een motortaxi die overal tussendoor scheurd. In de Matatu, een Toyota Hiace busje, waarin ik op een gegeven moment 20 (!) mensen om mee heen telde. Naar de supermarkt, de markt, de disco en de kerk. In die volgorde. Ik logeer bij Michael thuis, dat is als het ware mijn thuisbasis. De afgelopen dagen heb ik bij Sam gelogeerd, die twee ontzettend schattige dochters van twee en van vier heeft. De kleine kon niet van mijn blank vel afblijven.

Wat me de afgelopen dagen wat tegenvalt is het feit dat ik compleet afhankelijk ben van anderen. Dat is in Sudan zo, en dat is nu op vakantie in Kampala ook zo. En het probleem is dat de Ugandezen dat blijkbaar weten, en overal tekst en uitleg bij geven. Hoe je de kraan opendraait, een douche neemt, eten bestelt, een taxi aanhoudt etc. Ik wordt er soms een beetje simpel van. Daarnaast houden ze ervan om me alles te laten proeven (het station van alles eten/proberen ben ik onderhands wel gepasseerd), gaan bepaalde afspraken zonder reden niet door, of moeten we zonder overleg opeens ergens heen. Maar aan de andere kant, ik ben ook afhankelijk van hen, en mag me gelukkig prijzen dat ik zo warm wordt opgenomen in deze families. Volgens mij zijn dit de standaard interculturele problemen waar iedere ontdekkingsreiziger tegen aanloopt.

Ik wil tenslotte iedereen erg bedanken voor de reacties elke keer, wordt erg gewaardeerd! En natuurlijk wens ik jullie allemaal een gezegende Kerst en alvast een gelukkig Nieuwjaar. En vergeet niet, zoals een kaartje van mijn moeder ooit schreef: zonder Jezus is je Kerst mis!

Lachen om de suicidale geit

2009-12-04T09:36:00.005+03:00

Het is 5:15 s'ochtends. Ik spring uit bed, maar wordt halverwege de grond opgevangen door het muskietennet, dat ik gisteravond nog zo zorgvuldig onder mijn matras heb gevouwen. Ik heb uberhaupt weinig geslapen, aangezien mijn kamergenoten vanacht op zoek zijn geweest naar voedsel. Dat kan moeilijk voor de komende winter zijn geweest, want we stevenen hier af op het hitte seizoen. Na 10 minuten te hebben gestaard naar het koude water, trek ik mijn kleren aan. Onder een koude douche kun je je nog slachtoffer voelen, net als bij de tandarts, maar mijn eigen kiezen trekken gaat me te ver. Na mijn schoenen te hebben uitgeklopt voor onverwachte bezoekers, sta ik gewapend met mijn zaklamp voor mijn toekel. Links, rechts, niks te zien.

Het is inmiddels 5:30 en in de verte hoor ik muziek. Het draaiorgel, nu al? Of zijn dat nog steeds de Mundari die me gisteravond in slaap hebben geroffeld? Eten. Nog slaapwandelend bereik ik de Pajot, onze eet-toekel. Het licht van de zaklamp glijt langzaam over de tafel zoals we hem gisteravond hebben achtergelaten. Vol vieze borden en bekers, het flesje ketchup dat dient als zout/peper/majo/chilisaus, het potje tandenstokers zonder tandenstokers en een bestek-karosel met lepels die bezwijken onder het gewicht van een fatsoenlijk stukje geit. Maar over geiten straks meer. In de hoek staat een tafel met pannen, met daarnaast de overblijfselen van ons diner. Met de zaklamp onder mijn oksel, til ik het lid van de eerste pan op. Yes, chapati, oftewel pannekoek, mijn lievelingsgerecht. Eerst voorzichtig de mieren eraf kloppen, daarna wat bruine suiker erop, stoel naar buiten, en zo zit ik even later in het donker, in mijn eentje, met achtergrond muziek, te smikkelen van een gortdroge pannekoek.

6:00 's ochtends. De chapati is binnen maar nog steeds niemand te zien. En dat terwijl Michael me gisteravond op het hart had gedrukt, dat we om 5:00 zouden vertrekken naar Yei. De rit van Tali naar Yei is bijna 8 uur rijden en we moeten de geiten op tijd afleveren. Vanavond is namelijk het afscheidsfeestje voor onze vertrekkende country director, en ik heb persoonlijk de opdracht gekregen om twee geiten uit Tali mee te nemen voor het feest. Waar zijn die beesten eigenlijk? Meeeeeh. Als ik mezelf hoor mekkeren in de absolute stilte, besluit ik eerst maar eens koffie te gaan maken. Be flexible, was het advies van Sam toen ik aankwam in Soedan.

7:00. Het gebeurde allemaal in een oogwenk. Ik was weer 'eventjes' op bed gaan liggen en de zon is op. Michael staat voor mijn deur, wake up, we are going. Ja, wacht eens even, wake up, wake up, ik ben al twee uur op, heb anderhalf uur in het donker zitten wachten, en nu wacht iedereen op mij? Gelukkig had ik mijn tas gisteravond al gepakt, dus met een handige zwaai sluit ik de deur van mijn toekel, en been richting Landcruiser. Iedereen zit er al in. Als we bijna wegrijden schreeuw ik: my goats! Als Konjngo (twee lettergrepen) de twee geiten brengt, sta ik eindelijk oog in oog met mijn eigen veestapel. Ook al is die nog wat klein, en vanavond weer foetsie, ik voel me even zoals Abraham, in een vreemd land, met een kudde geiten, die zich snel kunnen vermeerderen. Dat gevoel appeleert hoor, dat je je bestaan niet krijgt van je ouders, of van de overheid, maar dat ieder voor zich weer van voren af aan moet beginnen. Dat maakt je bescheiden.

7:15. We vertrekken. De geiten zitten vast met een touw in de achterbak van onze pickup. Maar voor we goed en wel de compoud af zijn, worden we opgeschrikt door een gegil van jewelste. Er blijkt een geit overboord te zijn gesprongen, een van mijn geiten, en die bungelt nu naast het achterwiel aan een touw om zijn nek. Iedereen proest in lachen uit. Stupid goat, no problem. Hij wordt weer aan boord gehesen, maar ligt de rest van de rit stil in de achterbak. Net als ik, die stil en tevreden voorin de auto heen en weer wordt geschud door Tali road en door Soedan. Totdat de chapati van vanochtend de verkeerde richting op begint te kruipen, en Michael, met wie ik een stoel deel, mij uit het niets vraagt hoeveel kamers een Nederlandse woning gemiddeld heeft. Ik glimlach en beantwoord iedere vraag geduldig, die hij me de komende 8 uur gaat stellen.

Home sweet home

2009-11-14T17:08:00.004+03:00

Het leven begint al een normale vorm aan te nemen. Maandag kwam ik, na een 8 uur durende rit over de slechtste weg die ik heb bereden, aan in Tali. Het is hier echt 'the middel of nowhere'. ZOA heeft een ruime compound met hier en daar een toekel (hutje) en veel gortdroge euh... ruimte. Overdag is het ontzettend heet, veel drinken is dan ook ons motto. Het is net alsof je op de camping in Zuid-Frankrijk zit en niks kunt doen door de warmte, maar dan zonder zwembad. Ik heb mn eigen toekel om te slapen, met doucheplek (lees: jerrycan met water), er is een toekel om te eten, eentje waar een paar vrouwen koken, eentje met een televisie etc. De twee luxes die we hier hebben is satelite televisie met 200 zenders, en draadloos internet.

Het dorpje Tali ligt iets verderop, waar we meestal met de crossbrommer heen scheuren. Ik heb het stuk nu zelf ook een paar keer gereden, en als je de kuilen, geiten, koeien, kippen en het zand een beetje ontwijkt, en af en toe wat zwaait naar de blote kindertjes en de vrouwen met vanalles op hun hoofd, dan valt het best mee. In Tali zitten nog een paar andere NGOs die zich op specifieke onderwerpen richten zoals: onderwijs, water en sanitatie, gezondheidszorg etc. Eigenlijk verzorgen de NGOs alle taken van de overheid hier, maar daar had ik op mn vorige blog al wat geschreven. ZOA probeert naast directe implemetatie, zich zoveel mogelijk te richten op de capaciteitsopbouw van de lokale NGOs, en wat dat betreft hier redelijk uniek.

Over de overheid gesproken, gisteren werden we verrast met hoog bezoek, want de minister van financien van deze staat (Central Equitoria) en een parlementslid kwamen opeens onze compound opgescheurd. Ze zijn hier om de mensen te motiveren om zich te laten registreren voor de komende verkiezingen in 2010. We hebben nog steeds geen electriciteit in elke toekel, dus aten we gezellig in het donker. Ik quote de minister: welcome to Africa!

Afgelopen week hebben we (Michael en ik) een workshop gehouden met TAYA, een jongeren organisatie die zich inzet voor de jeugd ter plaatse, en doet aan HIV/Aids voorlichting etc. Dat waren twee dagen hard werken om van de leden boven tafel te krijgen wat de problemen zijn, en op welke gebieden TAYA zich wil focussen. Dat moest vertaald worden in specifieke doelen met bijbehorende interventies en verwachte uitkomsten, een hele klus dus. Een groot deel mocht ik verzorgen, maar aangezien de hele exersitie voor mij ook nieuw was, zag ik er wel tegen op in eerste instantie, maar het ging volgens mij redelijk goed.

Met Michael, de plaatselijke manager hier, kan ik het enorm goed vinden. We hebben aan de lopende band existentiele discussies, en hij is een enorm slimme en capabele vent. Ik kan voor mn gevoel veel van hem leren, dus wat dat betreft zijn de komende maanden geen straf, sterker nog, ik merk aan mezelf dat ik me al redelijk thuis voel hier. Morgen vertrekken we alweer vroeg richting Yei, het hele eind terug inderdaad, want dinsdag en woensdag hebben we een country management team meeting. Alleen wachten we nog op transport, onze Landcruiser is namelijk op pad om de Soedanese ZOA staff de gelegeheid te geven zich te laten registreren in hun eigen dorp voor de verkiezingen.

Zo zie je maar dat het leven hier redelijk overzichtelijk is. Hee, ik hoor een auto aankomen, wie weet is dat onze Landcruiser, of het is misschien onze minister weer. Het moet een van tweeen zijn, want andere auto's zijn hier namelijk niet...

Eerste week

2009-11-05T09:19:00.002+03:00

Ik ben er. Na een ommelandse vlucht over Nairobi, Entebbe en Arua, landde ik dinsdagochtend rond een uurtje of tien op de dirtstrip van Yei in Zuid-Soedan. Noel, de chauffeur, wachtte me op met een dikke Toyota Landcruiser om vervolgens naar de ZOA compound in Yei te rijden. Daar werd ik hartelijk ontvangen door Sieb Janssen, de andere Nederlandse trainee, en Sam mijn mentor en de Programme Advisor van ZOA in Zuid-Soedan. Onderweg kreeg ik een eerste indruk van Zuid-Soedan en haar bevolking. Rode, stoffige en hobbelige wegen, donkere mensen, overal geiten en kleine ronde toekels.

Sam was zo vriendelijk om me gelijk naar Limbe mee te nemen, ongeveer 40 min. rijden vanaf Yei. Daar was een soort evaluatie meeting met verschillende stakeholders. De lokale overheid, lokale partners en andere vertegenwoordigers waren uitgenodigd om op de ZOA compound met elkaar te praten. Welke veranderingen zijn er zichtbaar en zijn die veranderingen duurzaam? En hoe heeft ZOA de partners betrokken bij de verschillende fases (ontwerp, uitvoering, evaluatie) van de projecten? De groep werd in drieeen gesplitst om over deze vragen te discusieren, en vervolgens een presentatie te houden. Alhoewel de aanwezigen tijdens het introductie verhaal wat gezapig voor zich uit staarden, en ik weinig betrokkenheid voelde, werd ik getrakteerd op drie presentaties die alle verwachtingen te boven gingen. Soedanezen kunnen goed en vooral lang praten, dat is een ding wat zeker is.

De voornaamste conclusies waren dat alle aanwezigen erg blij en dankbaar waren met ZOA's hulp. ZOA was de enige NGO die bleef tijdens moeilijke tijden, en ook bleef nadat de oorlog voorbij was. Als kritiek werd genoemd dat ZOA meer zou moeten doen. De communities die niet worden geholpen zijn vaak jaloers op de communities die ZOA heeft uitgekozen om in te investeren. Dat zorgt soms voor spanningen tussen groepen. En, omdat ZOA zich in het onderwijsproject speciaal richt op meisjes, werd er opgemerkt dat de jongens zich gediscrimineerd voelen. Samengevat: creeert ZOA spanningen door de een wel te helpen en de ander niet? De repliek van Sam was erg duidelijk: ZOA kan niet iedereen helpen. We hebben maar een beperkt budget. En, voegde hij eraan toe, de overheid is in eerste instantie verantwoordelijk voor publieke voorzieningen zoals onderwijs en gezondheidszorg. De mensen moeten niet alle hulp verwachten van ZOA, en goed beseffen dat ZOA (ooit) weer weggaat. ZOA probeert de wederopbouw een zetje in de rug te geven, maar daarna moet de bevolking het zelf gaan doen. Daar stopt ook het mandaat van ZOA. Genoeg stof dus om over na te denken.

Vandaag komt de nieuwe country director aan in Yei, dus iedereen is een beetje gespannen hoe hij het stokje gaat overnemen van de huidige director. Zaterdag zal ik waarschijnlijk per auto vertrekken naar Katigri, om maandag door te reizen naar Tali. Dat zal mijn thuis worden voor de eerste zes maanden. Ik ben benieuwd!

This is it...

2009-11-01T14:24:00.004+03:00

Het is nu zondagmiddag, minder dan 24 uur voor mijn vertrek. Morgen vlieg ik om 10:20 naar Nairobi en daarna gelijk naar Entebbe in Uganda. Na een nachtje slapen in een hotel vlieg ik de ochtend daarop met Eagle Air naar Yei in Zuid-Soedan. This is it...

Veel mensen vragen me wat ik precies ga doen in Zuid-Soedan. Het klinkt misschien wat raar, maar dat weet ik ook nog niet precies op dit moment. Wat ik wel weet, is dat ik eerst een half jaar zal worden gedropt in Tali, volgens een ZOA medewerker "the most remote place I've ever been", om zogenaamd wat 'exposure' te krijgen. Het tweede half jaar zal ik in Yei wonen, een redelijk grote stad, waar het hoofdkantoor van ZOA staat. Het eerste half jaar zal ik werken onder een programme manager in Tali, en me specifiek bezig houden met één gebied: het Terekaka district. Het tweede half jaar zal ik werken onder de programme advisor, die meer inhoudelijk verantwoordelijk is voor alle programma's van ZOA in Zuid-Soedan. Die tweedeling is lekker overzichtelijk, eerst de bush, en daarna de helikopterview.

Maar wat is er te doen in Zuid-Soedan? Zoals jullie misschien weten heeft Soedan meer dan twintig jaar burgeroorlog achter de rug. Een klein beetje geschiedenis. Eigenlijk kun je Soedan min of meer verdelen in twee helften. Het Noorden is woestijn, islamitisch en daar wonen voornamelijk Arabieren, de machthebbers van het land. Khartoem, de hoofdstad, ligt vanzelfsprekend ook in het Noorden. Het Zuiden daarentegen is veel groener, de mensen zijn donkerder, en ze zijn daar overwegend christelijk. Er zijn er wel iets van 400 verschillende etnische groepen met elk hun eigen taal. Toen in de jaren '70 olie werd gevonden in het Zuiden, en het Noorden er met de winst vandoor ging, begonnen de spanningen op te lopen. Een generaal, van Zuidelijke afkomst, deserteerde uit het leger, vluchtte naar Ethiopie om een paar jaar later het Zuiden binnen te vallen om het land te 'bevrijden' van de Arabische overheersers. De burgeroorlog die daarop volgde, wordt gezien als één van de grootste humanitaire rampen die de moderne geschiedenis gekend heeft. Nog maar in 2005 werd de vrede getekend. Hoewel het Zuiden nu als autonome staat binnen groter Soedan mag bestaan, met uitzicht op volledige onafhankelijkheid na het referendum in 2011, heeft het Noorden bepaalde rechten over de olie bedongen. Wat er in de toeloop naar 2011 en daarna gebeurd is de vraag. In de tussentijd keren vluchtelingen terug naar hun oude dorpen, waar ze de puinhopen van twintig jaar oorlog aantreffen. ZOA probeert in de sectoren onderwijs, water en sanitaite, HIV/Aids voorlichting en de private sector enigzins het normale leven weer wat op te bouwen, zodat mensen weer aan hun toekomst kunnen gaan werken.

Maar goed, eerst dat vliegtuig morgen om 10:20. Ik heb er dus voor gekozen om mijn veilige leventje in Wageningen op te zeggen, om (eindelijk) wat te gaan doen met dat onrustige gevoel. Dat gevoel van: ik moet weer terug, daar waar ik groot geworden ben. Dus eigenlijk is het geen keuze, dat snapt u ook wel, ik kan niet anders...

Toedeloe

Introductie

2009-10-09T16:56:00.005+03:00

Hallo allemaal,

Welkom op mijn blog! Vanaf 2 november 2009 vlieg ik naar Zuid-Soedan, om daar een jaar lang te werken als trainee voor ZOA Vluchtelingenzorg. Op deze blog kunnen jullie mijn avonturen volgen, en mee genieten van alle hoogte- en diepte-punten. Ik hoop met enige regelmaat een berichtje achter te laten, maar pin me niet op de dag vast...

Veel lees plezier!

Rudolf